ཚགས་མ་རྒྱུ་ཆ་འདི་ག་དེ་སྦེ་འོང་དོ་ག?

1. བྱེམ་དང་ས་ཆ། ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་ཚགས་མི་བརྒྱུད་ལམ།
༡)། ༡༨༢༩ ལུ་ ཨིང་ལེནཌ་གི་ ལོན་ཌོན་ལུ་ཡོད་པའི་ ཅེལ་སི་ཆུ་བཀྲམ་སྤེལ་ལས་སྡེ་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་ངོ་མ་གི་དོན་ལུ་ ཚགས་མ་འགོ་དང་པ་འདི་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཚགས་མ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ ཆུ་ནང་ བཙོག་རླུང་ཚུ་ ཚགས་མ་གི་ གདོང་ཁེབས་ནང་ བསྡུ་གསོག་འབད་དེ་ ཚགས་མ་བཀག་ཐབས་ཡར་སེང་འབད་དེ་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ ཚགས་མ་གི་ཚད་གཞི་མར་ཕབ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཟླཝ་༢ ལས་༣ གྱི་ཤུལ་ལས་ ལོག་སྟེ་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་དེ་ ལོག་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༡༨༨༥ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་ཚུ་གིས་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཚགས་མ་གི་མཛོད་ཁང་འདི་ གསར་བཏོད་འབད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༩ལུ་ ཚགས་མ་འཕྲུལ་ཁང་འགོ་དང་པ་འདི་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཚགས་མ་མགྱོགས་དྲག་སྦེ་ཡོད་མི་གི་སྐྱོན་ཚུ་ ཡར་དྲག་བཏང་སྟེ་ ཚགས་མ་གི་མགྱོགས་ཚད་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཡར་སེང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་ཚོད་འདི་ཁར་ ཚགས་མ་འདི་ རྐྱང་པ་{12} བང་རིམ་གྱི་ཚགས་མ་ཨིནམ་དང་ ཚགས་མ་བརྡ་འཕྲིན་འདི་ བྱེམ་དང་ རྡོ་རྡོ་ ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན།

༢)། མལ་ཊི་{{2} བང་རིམ་ཚགས་མ་བརྒྱུད་ལམ། ཚགས་མའི་འཕྲུལ་རིག་ཡར་རྒྱས་གཏང་མི་དང་གཅིག་ཁར་ ནང་འཁོད་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ སྣ་མང་སྦེ་གྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། གློག་རིམ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྣ་མང་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་མི་ སྣ་མང་{5} བང་རིམ་ཚགས་མ་བརྡ་ལམ་འདི་ གཉིས་ལྡན་{6}}བང་རིམ་ཚགས་མ་བརྡ་ལམ་དང་ ཚར་གཉིས་{7} བང་རིམ་ཚགས་མ་བརྒྱུད་ལམ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ ལུ་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་གིས་ འགོ་དང་པ་ གཉིས་{{10} བང་རིམ་ཚགས་མའི་ ཚགས་མ་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚགས་མ་འདི་གིས་ འོད་ཚགས་མའི་རྒྱུ་ཆ་འདི་ མཐོ་ཚད་དམའ་ཤོས་དང་ རྡུལ་ཕྲན་སྦོམ་ཆུང་སྦོམ་ཡོད་མི་དང་ བང་རིམ་དམའ་བའི་ནང་ལུ་ སྟུག་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྦོམ་ཆུང་ཆུང་ཀུ་ཡོད་མི་ ལྗིད་ཅན་གྱི་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། བཀོལ་སྤྱོད་གནས་སྡུད་འདི་གིས་ བཙོག་རླུང་བཀག་བཞག་ཚུགས་པའི་ ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ གཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་ རང་ལུགས་རྐྱངམ་ཅིག་ {14} བང་རིམ་ཚགས་མའི་རྒྱུ་ཆ་ལས་ ལྡབ་གཉིས་ཨིནམ་ལས་ ཚགས་མ་གི་ཚད་གཞི་འདི་ ཚར་༠.༥ ལས་ལྷག་སྟེ་ ཡར་སེང་འབདཝ་ཨིན། ཞིབ་འཚོལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རྡོ་སོལ་དང་ བྱེམ་ དེ་ལས་ གཱར་ནེཊ་ཚུ་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ འགོ་བཙུགས་ནུག། འགོ་ཐོག་ཚགས་མའི་སྐབས་ ཚགས་མ་འདི་ ཚགས་མ་བཙུགས་སའི་ ཚགས་མ་འདི་ གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ {21} བང་རིམ་གྱི་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཚགས་མ་- སེནཌ་ གཉིས་ལྡན་ {24} བང་རིམ་ཚགས་མ་གི་ ཚར་༢ ལས་ ཚར་༣ འོང་ནི་ཨིན།

འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ལོ་ཚུ་ནང་ ནང་འཁོད་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཡར་དྲག་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་གི་ ནག་རྫས་དང་ ཀོཝར་ཀྲི་བྱེམ་ཚུ་ མཉམ་བསྡོམ་འབད་དེ་ཨིན་མས། ཞང་ཤེང་དང་ ཙིང་ཧྭ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ལས་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ མཐོ་རིམ་གྱི་ ཀར་བོན་- བྱེམ་གཉིས་- བང་རིམ་གཏིང་ཟབ་ཚགས་མ་གིས་ མཐོ་རིམ་- ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཆུ་གི་ སྨན་བཅོས་འབད་ཐངས་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ གྲུབ་འབྲས་འདི་གིས་ ནག་རྫས་{5}}བང་རིམ་གྱི་ གཏིང་ཟབ་པའི་ཉལ་ཁྲི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༩༥.༡ དང་ ཀློ་རོ་ཕིལ་བཏོན་བཏང་ནིའི་ཚད་གཞི་ བརྒྱ་ཆ་༩༢.༢ དེ་ལས་ ཕྱི་ཁའི་ འཕྲུལ་འཁོར་བཏོན་བཏང་ནིའི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༥༤.༣ དང་ སྲོག་རླུང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ བརྒྱ་ཆ་༦༣.༦ དེ་ལས་ སྲོག་རླུང་བཏོན་ནིའི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༦༣.༦ དང་ ཁྲོ་གཏུམ་ཚུ་ བཏོན་བཏང་ནིའི་ཚད་གཞི་འདི་ཨིན་མས། 86.4%.

༣)། ཧོ་མོ་ཇིའུ་ཚགས་མའི་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་ ཚགས་མའི་ཉལ་ཁྲི་འདི་ དབྱེ་ཚན་རེ་རེ་ནང་ མཐོ་རིམ་ལས་མཇུག་ཚུན་ཚོད་ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཚད་སྦོམ་དང་བར་མ་ དེ་ལས་ ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ རང་སོའི་འབོར་ཚད་འདི་ འདྲ་མཉམ་ཡང་ན་ ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚགས་མ་ཉལ་ཁྲི་གི་ཁ་སྟོད་དང་ ཁ་སྨད་ནང་ ཚགས་མ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ སྟོང་ཆ་ཆ་ཚད་འདི་ ཅོག་འཐདཔ་ཨིནམ་ལས་ ཚགས་མ་ཉལ་ཁྲི་གི་རྒྱུན་འབབ་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་ ཅོག་འཐདཔ་ཨིན། ཧོ་མོ་ཇི་ནོན་ཚགས་མ་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་ ཁ་ཐོག་བཀག་ཆ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བསལ་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཚགས་མ་གི་ཉལ་ཁྲི་ནང་ལུ་ གཏིང་ཟབ་སྦེ་ ཚགས་མ་ནང་ལུ་འཛུལ་ཏེ་ ཆུ་དང་ཆུ་གི་སྤུས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་ཚུ་ བཏོན་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།

2. རྫ་ཆས་རྡོག་ཚགས་བརྡ་རིས།
འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༨༨༥ ལུ་ སེ་རམ་འདི་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨ ལུ་ ཨེས་ཇེ་ཧེ་ཌི་གིས་ གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན། སེ་རམ་སའིཊ་འདི་ བཟོ་གྲྭའི་ཕྱགས་སྙིགས་ལྷག་ལུས་དང་ ཕྱགས་སྙིགས་ ཡང་ན་ བཀོ་བཞག་མི་ ས་གཏེར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་ ཤེལ་གྱི་ དམའ་ཤོས་ཚུ་ལས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། སེ་རམ་གྱི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ མའི་ཀོ་རོ་ཚུ་ ཕོ་རྒས་ཚུ་ཨིནམ་ད་ དེ་གིས་ སེ་རམ་འདི་ བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ མཐུག་ཚད་དང་ ནུས་ཤུགས་མཐོ་དྲགས་ དེ་ལས་ རྫས་སྦྱོར་གྱི་ ཟད་འགྲོ་ཚུ་ བཀག་ཐབས་འབདཝ་ཨིན། དམིགས་བསལ་གྱི་ཁ་ཐོག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་གྱི་ཚགས་མ་ལས་ ཚར་༦ ལས་༨ གི་བར་ན་ཡོདཔ་ད་ ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་ལས་ ཚར་༡.༧ ལས་༢.༢ གི་བར་ན་ བརྡར་ཤུགས་འདི་ ཚར་༡.༧ ལས་༢.༢ གི་བར་ན་ཡོདཔ་ཨིན།

འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཀེར་མ་སའིཊ་འདི་ བཙོག་ཆུ་གི་དོན་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ བཙོག་ཆུ་གཙང་མ་སྦེ་བཞག་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ལས་ ཨེམ་མོ་ནི་ཡ་གི་ ནཱའི་ཊོ་ཇེན་བཏོན་ནིའི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༩༠ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། Kato et al. ཟས་རིགས་ཀྱི་བཙོག་ཆུ་སྨན་བཅོས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཀླད་ཀོར་གྱི་ རྫ་ཆས་བླུགས། ཆུ་ཚོད་༣༠.༡༧ ལུ་ ཆུ་བཞག་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ COD བཏོན་ནིའི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༨༧ ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པར་ ནང་འཁོད་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ བཞུ་ཁུ་གི་རྫས་སྦྱོར་དང་ སྒོར་སྒོར་གྱི་ ལྗིད་ཚད་འཇམ་པའི་ སེ་རམ་སའིཊ་ དེ་ལས་ ནེ་ནོ་{༧}}བཟོ་ཡོད་པའི་ སེ་རམ་སའིཊ་ཚུ་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ ཀོར་མཱ་ཊི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། Enzymatic ceramsite གིས་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཞུ་ཁུ་གི་སྒྱུར་རྫས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། སྒོར་སྒོར་གྱི་ ལྗིད་ཚད་ཅན་གྱི་ སེ་རམ་སི་ཊི་ལུ་ ཁ་ཐོག་རྩུབ་དྲགས་དང་ བར་མཚམས་ཀྱི་ མཐུག་ཚད་ དེ་ལས་ སྟོབས་ཤུགས་མཐོ་དྲགས་དང་ རྡུང་རྡེག་བཀག་ཐབས་ཀྱི་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན། nano-བསྒྱུར་བཅོས་ཅན་གྱི་ སེ་རམ་སའིཊ་གིས་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་ ནེ་ནོ་འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཚགས་མ་དངོས་པོ་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ ནེ་ནོ་པཱར་ཀྲི་ཀཱལ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ནུས་པ་འདི་ ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་འོངམ་ཨིན།

3. ལེགས་བཅོས་བྱས་པའི་ཚགས་མ་དངོས་པོ།
ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཞིབ་འཚོལ་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་འདི་ དངོས་གཟུགས་དང་རྫས་སྦྱོར་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འབག་མི་གི་ཚགས་མ་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ བཟོ་བཅོས་འབད་མི་གི་བང་རིམ་ཅིག་ བཀབ་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ཚགས་མ་གི་རྡུལ་ཕྲན་ངོ་མ་གི་ ཁ་ཐོག་དང་རྫས་སྦྱོར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གི་ བཙོག་རླུང་བཀག་ཚུགས་པའི་ ལྕོགས་གྲུབ་དང་ འདི་གི་དབུགས་གཏོང་ལེན་གྱི་ནུས་པ་འདི་ ཡར་དྲག་བཏང་སྟེ་ ཆུ་གི་སྤུས་ཚད་འདི་ ཡར་དྲག་བཏང་ཚུགས། སྦྱོང་ལཱ་འདི་གིས་ བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གིས་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁ་ཐོག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཡར་སེང་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ནུས་ཤུགས་འདི་ ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ ཁ་ཐོག་བཀབ་མི་འདི་གིས་ འཐེན་ཤུགས་དང་ བཙོག་གྲིབ་གཙང་མ་བཟོ་ནི་གི་ལཱ་འགན་ཚུ་ ཆུ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་དང་ ཕྲ་འབུཔ་ དེ་ལས་ སྐྱུ་རུ་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཆ་ཚང་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཚགས་མ་བརྒྱུད་ལམ་འདི་གིས་ རྡུལ་རྟེན་སྦོམ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ འཐེན་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ཆུ་ནང་ལུ་ ལྕགས་རིགས་ལྗིད་ཅན་དང་ རྡུལ་རྟེན་ཆུང་ཀུ་སྦེ་བཞུ་ཚུགས་པའི་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ འཐེན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཆུའི་སྤུས་ཚད་ཡང་ ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ གྲུབ་ཚུགསཔ་ཨིན།

༡)། བཙོག་ཆུ་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་མི་ ཚགས་མ་བརྒྱུད་ལམ་འདི་གིས་ ཆུ་ནང་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་བཙོག་རླུང་ཚུ་ བཏོན་ནི་གི་དོན་ལས་ བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ མོན་ཊི་མོ་རོ་ནོའིཏ་དང་ སེ་པི་ཨོ་ལའིཊ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཆུ་ནང་ལུ་ ལྕགས་དང་ཀོ་རོ་མིཡམ་ མངར་ཆ་ ཟངས་དང་ པེ་ཊི་ནམ་བཟུམ་གྱི་ ལྕགས་རིགས་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ ལྕགས་རིགས་སྟོངམ་ཚུ་གིས་ རྡུལ་ཕྲན་ལ་ལུ་ཅིག་གི་ གློག་རྫས་ཆ་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ ལཱ་འགན་སྡེ་ཚན་ཚུ་ འཐེན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་གྱི་བཟོ་བཀོད་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོཝ་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ མཁས་དབང་ གཱའོ་ནཱའི་ཡུན་གྱིས་ ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ རྫས་སྦྱོར་དང་ མེ་ཏོག་ཚུ་ བཏོན་བཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཀོཊ་ཊིང་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཨེ་ལུ་མི་ན་གི་ བཀབ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ ཆུ་བཏོན་མི་ནང་ TOC དང་ CODMn བརྡ་མཚོན་ཚུ་གིས་ བཀབ་མ་བཏུབ་པའི་ བྱེམ་ལས་ ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་སྦེ་ མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ས་ཁོངས་འདིའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༩ལུ་ Jiban K.Satpathy གིས་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་སྦོམ་ཆུང་ ༠.༧mm འདི་ ལྕགས་ཀྱི་ནཱའི་ཀྲེཀྲ་དང་གཅིག་ཁར་ བཀབ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁ་ཐོག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཚར་༤༠དེ་ཅིག་གིས་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ཀེཌ་མིཡམ་དང་ ཀོ་རོ་མིཡམ་ དེ་ལས་ སི་ཡ་ནའིཌ་ཚུ་ ཀེཌ་མིཡམ་དང་ ཀོ་རོ་མིཡམ་ དེ་ལས་ བཙོག་ཆུ་ནང་ལས་ ཕན་ནུས་ཅན་སྦེ་ བཏོན་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ལུ་ རྒྱ་གར་འཕྲུལ་རིག་སྤེལ་ཁང་ལས་ ཨ་རུན་ཇོ་ཤི་དང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ལྕགས་ཀྱི་ཐགཔ་གི་བྱེམ་འདི་ ཀོཀྲ་ཟི་བྱེམ་གྱི་ཁ་ཐོག་ལུ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་སྦོམ་ཆུང་ ༠.༤༩ཨེམ་ཨེམ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ས་འོག་གི་ཆུ་ལས་ དབུལ་ཕོངས་དང་ པན་ཀྲ་ཝ་ལེནཀྲི་ཨར་སི་ནིག་ཚུ་ རྩ་མེད་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ འདམ་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྦེ་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་སྦེ་ ཚགས་མ་སྦེ་བཀབ་ཡོདཔ་ཨིན།

༢)། ཆུ་གཙང་མ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་བའི་ ཚགས་མ་བརྒྱུད་ལམ་འདི་ བཙོག་ཆུ་གཙང་མ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ ཚགས་མ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ ཞིབ་འཚོལ་འདི་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ འགྱོ་བའི་སྐབས་ ཆུ་གཙང་མ་གི་ཞིབ་འཚོལ་ཡང་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། Zhou Yuxi དང་གཞན་ཚུ་གིས་ ཁ་ཐོག་ལུ་བཟོ་ཡོད་པའི་ quartz བྱེམ་གྱིས་ ཆུ་ནང་ལུ་ བཞུ་ཚུགས་པའི་ ཕོསི་ཕེཊ་ཚུ་ ཕན་ནུས་ཅན་སྦེ་ བཏོན་ཚུགསཔ་ཨིནམ་དང་ Cr3+ བཟུམ་གྱི་ ལྕགས་རིགས་ལྗིད་ཅན་ཚུ་ བཏོན་བཏང་ཚུགས་པའི་ ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༩༠ ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྕགས་{༦}} coral རྡོ་ཚགས་མའི་རྒྱུ་ཆ་ཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཇ་པཱན་ལུ་ མེ་ཌ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ལྕགས་ཀྱི་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལྕགས་{{༧}} coral རྡོ་གི་ཁ་ཐོག་ལུ་ ཕན་ནུས་ཕན་ནུས་ཅན་སྦེ་ འཐེན་ཚུགས། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ ལོ་གྲངས་ནང་ མཁས་དབང་ བེན་ཇ་མིན་དང་ ཁོ་གི་ཞིབ་འཚོལ་སྡེ་ཚན་གྱི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ ཆུ་གཙང་མ་བཟོ་བའི་སྐབས་ བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་འགོ་བཙུགས་ནུག། Stenkamp དང་གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ལྕགས་{༩}} གིས་ བཟོ་བཅོས་འབད་ཡོད་པའི་ quartz བྱེམ་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ ཚགས་མའི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་དང་ གློག་ཤུགས་མེད་པའི་ གློག་རྫས་རྡུལ་ཕྲན་ཚུ་ བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན། གྲུབ་འབྲས་འདི་གིས་ བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་འདི་ བརྟག་དཔྱད་ཧ་ལམ་ཆ་མཉམ་ནང་ ཀོཝར་ཊི་བྱེམ་ངོ་མ་ལས་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་བཅོས་འབད་བའི་ཚགས་མ་གི་རྒྱུ་ཆ་ལུ་ གློག་རྡུལ་གྱི་ ལྕོགས་གྲུབ་ཤུགས་ཅན་དང་ རྒས་ཤོས་ཀྱི་ དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་གི་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲག་བསྡུ་ལེན་གྱི་ ཚད་གཞི་འདི་ མར་ཕབ་འབད་ཚུགས། ཇེར་ཛི་ལུ་ཀ་སིག་དང་གཞན་ཡང་། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ hydroxide དང་ ཨེ་ལི་མི་ནིམ་ hydroxide གིས་ ཚགས་མའི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ ཆུ་ནང་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ བཏོན་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ བཟོ་བཅོས་འབད་ཚུགས། གྲུབ་འབྲས་འདི་གིས་ ཆུ་ནང་ལུ་ Escherichia coli དང་ cholera ཕྲ་འབུཔ་ དེ་ལས་ polo ཕྲ་རབས་ནད་འབུཔ་༡ དེ་ལས་ Escherichia coli phage MS-2 ཚུ་ བརྒྱ་ཆ་༩༩ ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་ནུག